Nazwisko, które budziło szacunek. Praca, która nadawała życiu sens. Rodzina, do której można było wrócić. Łatwo uwierzyć, że właśnie z tych rzeczy zbudowani jesteśmy my sami. Ale co się dzieje, gdy nagle ich zabraknie? „Znachor” z Leszkiem Lichotą opowiada o człowieku, któremu rozsypał się cały świat — a który mimo tego wciąż potrafi zrobić coś dobrego dla innych.
Są historie, do których wracamy, choć znamy ich najważniejsze wydarzenia. Nie szukamy wtedy zaskoczenia. Chcemy ponownie spotkać bohatera, przy którym łatwiej uwierzyć, że przyzwoitość ma znaczenie, a po stracie może jeszcze przyjść coś dobrego.
„Znachor” należy do takich opowieści. Ekranizacja z 2023 roku, wyreżyserowana przez Michała Gazdę na podstawie powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza, powierza Leszkowi Lichocie rolę profesora Rafała Wilczura. To szanowany chirurg, który traci rodzinę i pamięć, a po latach spotyka swoją córkę.
Za tym zarysem fabuły kryje się jednak pytanie znacznie bliższe codziennemu życiu: czy tracąc to, co dotąd nas określało, przestajemy być kimś wartościowym?
„Znachor” z Leszkiem Lichotą – historia o utracie dawnego siebie
Profesor Wilczur znał swoje miejsce w świecie. Miał zawód, umiejętności i pozycję. Jego nazwisko coś znaczyło, a ludzie wiedzieli, z kim rozmawiają.
Później żyje jako Antoni Kosiba. Bez dostępu do własnych wspomnień, bez dawnego uznania, bez możliwości prostego wyjaśnienia, kim właściwie jest.
W tej przemianie można zobaczyć coś więcej niż dramatyczny pomysł na film. Na co dzień również przywiązujemy swoją wartość do ról, które pełnimy. Jesteśmy czyimś partnerem, rodzicem, pracownikiem. Mamy plany, obowiązki i odpowiedź na pytanie: „Czym się zajmujesz?”.
Dopiero gdy coś się kończy, odkrywamy, jak wiele na tych odpowiedziach oparliśmy.
Oczywiście utrata pracy czy rozpad związku nie są tym samym co los Wilczura. Mogą jednak pozostawić podobne, bolesne pytanie: kim jestem teraz, kiedy nie mogę już żyć tak jak wcześniej?
Nie pamięta swojej przeszłości. Wciąż potrafi pomagać
Najbardziej poruszający sens tej historii można odnaleźć w tym, że utrata dawnego życia nie odbiera bohaterowi zdolności niesienia pomocy. Jego wiedza i umiejętności mają znaczenie także wtedy, gdy nie towarzyszą im tytuł profesora, gabinet i społeczny szacunek.
To właśnie tutaj „Znachor” dotyka czegoś ważnego: różnicy między pozycją człowieka a jego wartością.
Pozycję można stracić. Ludzie mogą przestać rozpoznawać nasze nazwisko. Mogą ocenić nas po ubraniu, pracy, którą wykonujemy, albo miejscu, w którym mieszkamy. Żadna z tych rzeczy nie mówi jednak wszystkiego o tym, co potrafimy dać drugiej osobie.
Kosiba jest potrzebny, zanim ktokolwiek potwierdzi, kim był wcześniej.
Można odczytać tę historię jako przypomnienie, że dobro nie zaczyna istnieć dopiero wtedy, gdy zostanie zauważone. Pomoc udzielona bez rozgłosu nie staje się mniej ważna. A człowiek, którego łatwo zlekceważyć, może mieć w sobie więcej, niż podpowiada pierwsze spojrzenie.
Lichota pokazuje siłę, która nie potrzebuje podniesionego głosu
W tej roli jest miejsce na zmęczenie, niepewność i łagodność. Lichota buduje postać, przy której uwagę przyciąga nie tylko działanie, ale też sposób, w jaki bohater patrzy na innych i reaguje na ich cierpienie.
Jego Wilczur pozwala zobaczyć siłę w spokojnej obecności. W gotowości, by się kimś zająć. W umiejętności skupienia się na cudzej potrzebie, mimo własnego zagubienia.
To szczególnie poruszające, ponieważ łatwo przyzwyczaić się do ekranowych bohaterów, którzy muszą dominować, wygrywać spory i zawsze mieć ostatnie słowo. Tutaj emocje rodzą się również w chwilach, gdy człowiek nie próbuje niczego udowodnić.
Nie oznacza to, że dobroć daje ochronę przed krzywdą. Historia Kosiby nie pozwala tak łatwo w to uwierzyć. Pokazuje raczej, że doświadczenie cierpienia nie musi odebrać człowiekowi wrażliwości na innych.
I być może właśnie dlatego ten bohater tak dobrze pasuje do opowieści, do której chce się wracać.
Bliskość, której nie da się zastąpić uznaniem
Ważną częścią filmu jest spotkanie Wilczura z córką, Marysią, graną przez Marię Kowalską. W obsadzie są także m.in. Ignacy Liss jako hrabia Czyński oraz Anna Szymańczyk jako Zośka.
Wątek rodzinny nadaje historii szczególny ciężar. Dawna kariera bohatera może budzić podziw, ale nie zastępuje obecności bliskiego człowieka.
To rozróżnienie łatwo rozumieć, a znacznie trudniej stosować we własnym życiu. Można przez lata zabiegać o uznanie, odkładając rozmowy i spotkania na później. Można być potrzebnym wielu ludziom, a jednocześnie coraz bardziej oddalać się od tych najważniejszych.
„Znachora” można więc oglądać również z myślą o tym, czego najbardziej brakowałoby nam po utracie dotychczasowego świata. Stanowiska? Komfortu? A może głosu osoby, przy której nie trzeba zasługiwać na uwagę?
Film pozostawia przestrzeń na takie pytania bez konieczności udzielania natychmiastowej odpowiedzi.
Drugi początek nie musi wyglądać jak poprzednie życie
Opowieści o odzyskiwaniu tego, co utracone, łatwo sprowadzić do prostego życzenia: niech wszystko znów będzie jak dawniej.
Tyle że w prawdziwym życiu często nie jest to możliwe. Nie każda relacja wraca. Nie każdą stratę można odwrócić. Nie zawsze da się ponownie zamieszkać w świecie, który pamiętamy.
Historia Wilczura daje jednak punkt wyjścia do innej myśli: sens może pojawić się także wtedy, gdy człowiek jeszcze nie odzyskał odpowiedzi na wszystkie pytania.
Może zacząć się od pracy, którą potrafi wykonać. Od kogoś, kto potrzebuje jego obecności. Od drobnego doświadczenia, że nie jest wyłącznie sumą tego, co mu odebrano.
Nie trzeba traktować filmowej opowieści jako obietnicy, że los każdemu wszystko wynagrodzi. Można znaleźć w niej skromniejszą, ale ważną nadzieję: trudny rozdział nie musi wyczerpywać całej historii człowieka.
Czy warto obejrzeć „Znachora” na Netflixie?
„Znachor” z 2023 roku jest dostępny na Netflixie. To propozycja dla osób, które lubią dramaty kostiumowe, rodzinne historie i kino otwarcie sięgające po wzruszenie.
Jeśli po „Znieczuleniu” chcesz zobaczyć Leszka Lichotę w kolejnej roli lekarza, ten film pozwala spojrzeć na niego z innej strony. Najważniejsze stają się tutaj utracona tożsamość, potrzeba bliskości i dobroć okazywana mimo własnego bólu.
Warto wrócić do tej historii także wtedy, gdy jej przebieg jest już znajomy. Z czasem inne fragmenty zaczynają zwracać uwagę. To, co kiedyś było przede wszystkim opowieścią o niezwykłym lekarzu, może stać się historią o godności człowieka, którego świat przestał dostrzegać.
Co zatem zostaje, gdy straci się niemal wszystko?
W filmowym losie Wilczura zostają umiejętności, wrażliwość i gotowość do pomagania. Zostaje możliwość nawiązania więzi. Zostaje człowiek, którego wartość nie zniknęła wraz z jego dawnym nazwiskiem.
I to być może najbardziej poruszająca myśl „Znachora”: nawet kiedy życie przestaje przypominać to, które znaliśmy, wciąż możemy mieć komuś coś ważnego do dania.
Źródła
- Netflix — informacje o ekranizacji „Znachora”, fabule, twórcach i obsadzie.
- Netflix — oficjalna strona filmu „Znachor” (2023).
Nie tylko „Znieczulenie”. 5 filmów i seriali z Leszkiem Lichotą na kolejne wieczory
Czy Polska doczekała się swojego Dr. House’a? Leszek Lichota w medycznej nowości Netflixa
