Nie każde zaniedbane emocjonalnie dziecko było głodne, brudne albo pozbawione dachu nad głową. Czasami miało wszystko, czego – zdaniem dorosłych – potrzebowało. Nikt jednak nie pytał, co czuje, czego się boi ani dlaczego od kilku dni jest smutne.
Rodzice mogli być stale zajęci własnymi problemami, chłodni albo przekonani, że okazywanie uczuć rozpieszcza. Dziecko stopniowo uczyło się więc, że jego wewnętrzny świat nikogo szczególnie nie interesuje.
Po latach staje się dorosłym, którego trudno nazwać zaniedbanym. Jest samodzielny, spokojny i nie sprawia innym kłopotów. Jednak w jego codziennym zachowaniu nadal można czasami zauważyć dziecko, które kiedyś bezskutecznie czekało, aż ktoś je naprawdę zobaczy.
1. Umniejszają własne potrzeby
„Nic się nie stało”, „Poradzę sobie” albo „Nie przejmuj się mną” – te zdania przychodzą im niemal automatycznie. Nawet kiedy czegoś potrzebują, długo zastanawiają się, czy w ogóle mają prawo o to poprosić.
W dzieciństwie mogły zauważyć, że mówienie o uczuciach niczego nie zmieniało. Czasem spotykało się z obojętnością, zniecierpliwieniem albo odpowiedzią: „Inni mają gorzej”. Przestały więc próbować.
Jako dorośli potrafią rezygnować z własnego komfortu, żeby nikogo nie obciążać. Czekają, aż ktoś sam zauważy ich zmęczenie albo smutek. Gdy nikt tego nie robi, czują rozczarowanie, ale nadal milczą.
Nie nauczyli się przecież, że potrzeby można wypowiadać głośno i nie trzeba za nie przepraszać.
2. Czują się niezręcznie, gdy uwaga skupia się na nich
Pragną być zauważeni, ale kiedy naprawdę ktoś okazuje im zainteresowanie, nie wiedzą, jak się zachować. Komplement natychmiast obracają w żart, umniejszają własny sukces albo zmieniają temat.
Mogą obawiać się, że uwaga nie potrwa długo albo że zaraz pojawią się oczekiwania. Łatwiej pozostawać w cieniu niż pozwolić sobie uwierzyć, że ktoś interesuje się nimi bez ukrytego powodu.
Podczas rozmów częściej pytają o innych, niż opowiadają o sobie. Świetnie słuchają, lecz gdy ktoś pyta: „A co u ciebie?”, odpowiadają krótko: „W porządku”.
Nie dlatego, że nie mają niczego do powiedzenia. Często po prostu nie są przyzwyczajeni, że ktoś chce naprawdę usłyszeć odpowiedź.
3. Próbują zasłużyć na uwagę, będąc potrzebni
Skoro nie byli zauważani za to, kim są, zaczęli szukać uznania w tym, co potrafią zrobić dla innych. Pomagają, rozwiązują problemy, biorą dodatkowe obowiązki i pojawiają się zawsze wtedy, gdy ktoś ich potrzebuje.
Czują się ważni, kiedy są użyteczni. Odpoczynek albo odmowa mogą wzbudzać poczucie winy, ponieważ gdzieś głęboko pojawia się obawa: „Jeśli przestanę dawać, czy nadal ktoś będzie chciał mieć mnie obok?”.
Tacy ludzie często wkładają ogromny wysiłek w pracę i relacje. Potrafią dawać znacznie więcej, niż otrzymują, a mimo to boją się, że robią za mało.
Nie szukają wyłącznie pochwał. Próbują w ten sposób poczuć, że wreszcie zajmują w czyimś życiu ważne miejsce.
4. Mają trudność z rozpoznawaniem własnych emocji
Kiedy ktoś pyta, co czują, czasami naprawdę nie potrafią odpowiedzieć. Wiedzą, że coś jest nie tak, ale nie umieją odróżnić smutku od złości, lęku od zmęczenia ani rozczarowania od poczucia odrzucenia.
Rozumienia emocji uczymy się między innymi dzięki dorosłym, którzy je zauważają i pomagają je nazwać. Jeśli nikt tego nie robił, człowiek może wejść w dorosłość bez takiego języka.
Zamiast powiedzieć: „Zraniło mnie to”, wycofuje się albo odczuwa napięcie w ciele. Zamiast przyznać: „Boję się, że mnie zostawisz”, zaczyna chłodno odpowiadać i udawać obojętność.
Badania wskazują na możliwy związek między zaniedbaniem emocjonalnym a aleksytymią, czyli trudnością w rozpoznawaniu i opisywaniu własnych stanów emocjonalnych. Nie jest to jednak diagnoza, którą można postawić na podstawie jednego zachowania. Taką zależność analizowali Brown i współautorzy.
5. Zadowalają się okruchami zainteresowania
Mały gest potrafi znaczyć dla nich bardzo wiele, ponieważ przez długi czas otrzymywali niewiele uwagi. Czasami wystarczy pojedyncza czuła wiadomość albo obietnica zmiany, żeby ponownie uwierzyli w relację.
Mogą długo pozostawać przy osobach emocjonalnie niedostępnych. Tłumaczą chłód partnera, cierpliwie czekają i przekonują siebie, że nie powinni wymagać zbyt wiele.
To, co dla kogoś innego byłoby sygnałem do odejścia, im może wydawać się znajome. Nie oznacza to, że świadomie wybierają cierpienie. Jeśli w dzieciństwie miłość wiązała się z ciągłym czekaniem na uwagę, podobna relacja w dorosłości może nie od razu wzbudzać niepokój.
Badania pokazują związki między zaniedbaniem w dzieciństwie a późniejszym stylem przywiązania, ale nie przesądzają, jak będą wyglądały relacje konkretnej osoby. Jedno z takich badań opublikowali Widom i współautorzy.
6. Czują się samotni nawet wśród ludzi
Mogą mieć rodzinę, znajomych i codziennie z kimś rozmawiać, a mimo to wewnętrznie czuć się niewidzialni. Otoczenie zna ich jako pomocnych, spokojnych albo zabawnych, ale niewiele osób wie, co naprawdę noszą w środku.
Boją się pokazać wrażliwą część siebie, ponieważ zakładają, że inni jej nie zrozumieją albo szybko stracą zainteresowanie. Budują relacje, lecz pozostawiają w nich bezpieczny dystans.
Czasami znikają bez wyjaśnienia, gdy czują się pomijani. Nie proszą o rozmowę, ponieważ oczekują, że druga osoba sama zauważy ich ból. Kiedy to nie następuje, traktują to jako potwierdzenie starego przekonania: „Nikogo tak naprawdę nie obchodzę”.
Największą samotnością nie zawsze jest brak ludzi. Czasami jest nią poczucie, że przy nikim nie można być w pełni sobą.
Bycie niewidzialnym nie jest częścią charakteru
Określenie „niewidzialne dziecko” nie jest diagnozą. Opisuje doświadczenie osoby, której emocje i potrzeby były przez długi czas pomijane. Światowa Organizacja Zdrowia zalicza zaniedbanie do form krzywdzenia dzieci, które mogą mieć długofalowe konsekwencje dla zdrowia i rozwoju. Nie oznacza to jednak, że każda chłodna relacja rodzinna prowadzi do takich samych skutków.
Dorosły człowiek może nauczyć się mówić o swoich potrzebach, przyjmować uwagę i budować relacje oparte na wzajemności. Jeśli dawne doświadczenia powodują cierpienie albo utrudniają bliskość, pomocna może być rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą.
Najważniejsze jest zrozumienie, że nie trzeba już zasługiwać na to, żeby zostać zauważonym.
Czasami początkiem zmiany jest jedno proste zdanie skierowane do samego siebie: „To, co czuję, naprawdę ma znaczenie”.
Źródła i materiały
- Światowa Organizacja Zdrowia – Krzywdzenie i zaniedbywanie dzieci
- Brown i współautorzy – Zaniedbanie emocjonalne a trudności w rozpoznawaniu emocji
- Clinchard i współautorzy – Krzywdzenie w dzieciństwie a rozwój regulacji emocji
- Widom i współautorzy – Zaniedbanie w dzieciństwie a styl przywiązania w dorosłości
- Cao i współautorzy – Krzywdzenie emocjonalne w dzieciństwie a funkcjonowanie w związku
- Pereira i współautorzy – Doświadczenia z dzieciństwa, samoocena i regulowanie emocji w dorosłości
Artykuł ma charakter informacyjny i nie służy do samodzielnego stawiania diagnozy. Podobne zachowania mogą mieć wiele różnych przyczyn.
–
Jeśli potrzebujesz chwili zatrzymania i powrotu do własnego wnętrza, sięgnij po książkę Marcela Adamasa „Cisza leczy duszę”. To refleksyjna podróż, która pomaga lepiej zrozumieć emocje, odnaleźć wewnętrzny spokój i usłyszeć siebie w świecie pełnym hałasu. Zamów książkę na stronie wydawnictwa.
