Psychologia

Wampir emocjonalny – typ osobowości, który zniszczy twoje zdrowie. Jak się przed nim bronić?

Telefon dzwoni w niedzielę wieczorem. Masz za sobą trudny dzień, ale odbierasz, bo to ktoś bliski. Przez godzinę słuchasz o kłótni, która zaczęła się od drobiazgu. Kiedy wreszcie słyszysz pytanie „A co u ciebie?”, próbujesz opowiedzieć o swoim zmartwieniu. „Wiem, co czujesz. U mnie było jeszcze gorzej” – pada w odpowiedzi. I znów słuchasz.

Po jednej takiej rozmowie można pomyśleć, że ktoś zwyczajnie miał ciężki tydzień. Po kilkunastu zaczynasz zauważać, że ta osoba zna twoje godziny pracy, bo wie, kiedy zadzwonić, ale wciąż nie wie, czym się ostatnio martwisz. Właśnie ta powtarzalność mówi o relacji więcej niż jeden trudny wieczór.

Po czym poznać, że w relacji brakuje miejsca dla ciebie?

„Wampir emocjonalny” to potoczne określenie osoby, po kontakcie z którą regularnie czujesz się emocjonalnie wyczerpany. W psychologii nie jest to diagnoza ani odrębny typ osobowości. Zamiast rozstrzygać, kim ktoś jest, warto przyjrzeć się temu, co dzieje się między wami.

Przyjaciel przeżywający rozwód może przez kilka tygodni mówić głównie o sobie. Być może za pół roku to on przyjedzie do ciebie, kiedy będziesz go potrzebować. Bliskość dopuszcza takie okresy nierównowagi. Więcej dowiesz się w chwili, gdy powiesz wprost: „Dzisiaj to ja potrzebuję, żebyś mnie wysłuchał”. Czy ta osoba potrafi odłożyć własną sprawę i zapytać, co się stało? Czy po dwóch zdaniach znowu pocieszasz ją ty?

Zwróć też uwagę na to, co dzieje się po twojej odmowie. Bliski człowiek ma prawo poczuć rozczarowanie. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy każda odmowa kończy się wyrzutem. Mówisz, że chcesz spędzić wieczór z rodziną, a słyszysz: „Kiedy ty mnie potrzebowałeś, jakoś znalazłem czas”. Następnym razem odbierasz już przy kolacji, żeby oszczędzić sobie podobnej rozmowy. Z czasem nawet obiad we własnym domu jesz z telefonem pod ręką.

Kiedy rozmowa się kończy, a napięcie zostaje

Czasem koszt takiej znajomości widać dopiero po odłożeniu słuchawki. Dziecko chce ci coś pokazać, ktoś przy stole zadaje pytanie, a ty wciąż układasz odpowiedź na cudzy zarzut. Wieczorem zastanawiasz się, czy trzeba było inaczej dobrać słowa. Rano sprawdzasz, czy przyszła kolejna wiadomość.

Tytułowe „zniszczy twoje zdrowie” brzmi kategorycznie. Wpływ trudnej relacji jest jednak indywidualny. Utrzymujący się stres może utrudniać sen i koncentrację, wiązać się z drażliwością, bólami głowy czy dolegliwościami żołądkowymi. Jeśli takie objawy trwają lub przeszkadzają ci w codziennym życiu, warto porozmawiać z lekarzem, by przyjrzeć się ich możliwym przyczynom.

Jak się bronić, kiedy na kimś ci zależy?

1. Powiedz o jednej konkretnej sytuacji. Słowa „jesteś wampirem emocjonalnym” łatwo zamienią rozmowę w spór o to, kto kogo obraził. Spróbuj powiedzieć: „Wczoraj chciałem ci opowiedzieć, jak poszła moja rozmowa o pracę. Było mi przykro, kiedy zmieniłeś temat. Masz teraz chwilę, żeby mnie wysłuchać?”. W ten sposób bliska osoba dowiaduje się, co cię zabolało i co może zrobić inaczej.

2. Zdecyduj, ile czasu naprawdę możesz dać. Jeśli masz kwadrans, powiedz to na początku. A gdy kwadrans minie, zakończ rozmowę, nawet jeśli historia urywa się w połowie. Wystarczy zwyczajne: „Muszę już kończyć. Wrócimy do tego w sobotę”. Zaproponuj kolejny termin tylko wtedy, gdy rzeczywiście ci odpowiada.

3. Pozwól drugiej osobie podjąć własną decyzję. Możesz pomóc komuś przemyśleć trudną sprawę. Jeśli jednak po raz kolejny masz w jego imieniu napisać wiadomość, wykonać telefon albo pogodzić go z partnerem, zatrzymaj się przy prostym pytaniu: „Co sam chciałbyś teraz zrobić?”. Dajesz mu wtedy coś cenniejszego niż kolejny gotowy plan – okazję, żeby zdecydował za siebie.

4. Sprawdź, co zmienia się po szczerej rozmowie. Ktoś może początkowo zareagować niezręcznie, a tydzień później zadzwonić i zapytać: „Jak poszło? Ostatnio ci przerwałem”. Taki drobiazg ma znaczenie. Jeśli zaś mimo wielu rozmów wciąż słyszysz pretensje, możesz odbierać rzadziej, wyciszyć telefon na wieczór albo ograniczyć spotkania. Stopień bliskości zależy również od tego, jak druga osoba traktuje twoje granice.

Może warto przypomnieć sobie ostatnią rozmowę z tym człowiekiem. Czy udało ci się dokończyć zdanie, które było dla ciebie ważne? Jeśli od dawna nosisz je w sobie, zacznij właśnie od niego. „Chcę ci coś powiedzieć. Ostatnio było mi trudno”. A potem daj drugiej osobie chwilę. To, czy zostanie przy twojej historii, powie ci więcej niż jakakolwiek etykieta.

Marcel Adamas

Pisze od 2012 roku. Prowadzi Przemyślenia.pl i jest autorem książki „Cisza leczy duszę”. W swoich tekstach porusza tematy emocji, relacji i codziennych spraw, które zostają w głowie na dłużej. Szuka słów na to, co wielu z nas czuje, ale o czym nie zawsze łatwo mówić.